การใช้สารเคมีกำจัดแมลงในบ้านเรือน

ปัจจุบันมีการใช้สารเคมีกำจัดแมลงในบ้านเรือนกันอย่างแพร่หลาย ประชาชนมักเลือกใช้ผลิตภัณฑ์ประเภทนี้ จากการโฆษณาทางวิทยุ โทรทัศน์ หรือจากคำบอกเล่าซึ่งอาจทำให้เลือกและใช้สารดังกล่าวไม่ถูกต้องทำให้เกิดอันตรายต่อสุขภาพ ดังนั้นจึงควรศึกษาผลิตภัณฑ์และวิธีใช้สารเคมีกำจัดแมลงในบ้านเรือนซึ่งโดยทั่วไปประกอบด้วยสารที่สำคัญ 4 ประเภทคือ 
1. ประเภทออกาโนฟอสเฟต (organophosphate insecticides) เช่น ไดคลอวอส (dichlorvos or DDVP) 
2. ประเภทคลอริเนตเตด ไฮโดรคาร์บอน (chlorinated hydrocarbon insecticides) เช่น ลินเดน (lindane) 
3. ประเภทคาร์บาเมต (carbamate insecticides) เช่น ฟีโนบูคาร์บ (femobucarb ) โปรปอกเซอร์ (propoxur) 
4. ประเภทไพเรทรุม และไพเรทรอยด์ (pyrethrum and pyrethroids) เช่น ไบโออัลเลทริน (bioallethrin) cypermethrin 

สารเคมีกำจัดแมลงทั้ง 4 ประเภทนี้เป็นอันตรายต่อชีวิตมนุษย์และสัตว์ จึงควรศึกษาพิษของสารเคมีดังกล่าว ซึ่งมีอาการต่างๆ ดังต่อไปนี้ 

ก. ประเภทออกาโนฟอสเฟต เมื่อได้รับเข้าสู่ร่างกายโดยการรับประทาน สูดดม หรือทางผิวหนัง ทำให้เกิดอาการพิษต่างๆ คือ 
1. กระตุ้นประสาท ซึ่งมักจะเกิดขึ้นในระยะแรก คือมีอาการคลื่นไส้ อาเจียน เหงื่อออก แน่นบริเวณลิ้นปี่และยอดอก ถ้าอาการรุนแรงมากขึ้นซึ่งเกิดจากรับประทาน จะทำให้ปวดท้อง ท้องเดิน น้ำลายฟูมปาก น้ำตาไหล น้ำมูกไหล ถ่ายอุจจาระและปัสสาวะ โดยกลั้นไม่อยู่ หลอดลมมีเสมหะมาก หายใจหอบ หลอดลมตีบ หน้าเขียวคล้ำ ถ้าพิษรุนแรงมากอาจหยุดหายใจ และถึงตายได้ 
2. กล้ามเนื้อกระตุก จะเห็นได้ชัดที่ลิ้น ตามหน้าและบริเวณคอ 
3. มึนงง ปวดศีรษะ และกระสับกระส่าย ตื่นตกใจง่าย ถ้าอาการรุนแรงอาจชักและหมดสติได้

ข. ประเภทคลอริเนตเตด ไฮโดรคาร์บอน ประเภทนี้มีข้อเสียหลายประการคือ สลายตัวยาก สะสมได้ดีในไขมัน และแมลงส่วนใหญ่มีความต้านทานต่อสารประเภทนี้ เมื่อได้รับเข้าสู่ร่างกายจะมีอาการพิษคล้ายคลึงกับประเภทออกาโนฟอสเฟต ดังนี้ 
1. คลื่นไส้ อาเจียน บางรายอาจมีอุจจาระร่วง 
2. มีอาการชา แสบที่ริมฝีปาก ลิ้น และบางส่วนของใบหน้า 
3. มึนงง ปวดศีรษะ อ่อนเพลีย และเมื่อยตามตัว 
4. มีอาการสั่น และกล้ามเนื้อกระตุกเป็นแห่งๆ โดยเริ่มต้นที่คอ ศีรษะและเปลือกตา 

ค. ประเภทคาร์บาเมต ประเภทนี้ทำให้เกิดอาการพิษเช่นเดียวกับประเภทออกาโนฟอสเฟต แต่อันตรายน้อยกว่าเนื่องจากสลายตัวเร็ว ฉะนั้นผู้ที่ได้รับพิษจะมีอาการดีขึ้นอย่างรวดเร็ว 

ง. ประเภทไพเรทรุม และไพเรทรอยด์ ประเภทนี้ เข้าสู่ร่างกายโดยการรับประทานหรือหายใจ ส่วนทางผิวหนังเข้าได้น้อยมาก แต่อาจเกิดปฏิกิริยาที่ผิวหนังได้อย่างรุนแรง ในรายที่แพ้ การหายใจเข้าไปก็ทำให้เกิดอาการแพ้ได้เช่นเดียวกัน จะรู้สึกแน่น อึดอัด หายใจไม่ออก ถ้ากล่าวถึงพิษโดยทั่วไปแล้ว ประเภทนี้มีพิษน้อยที่สุด อาการที่เกิดขึ้นมีดังนี้ 
1. ผิวหนังบวมแดง เป็นตุ่มใส คันและมีน้ำเหลือง 
2. อาการเหมือนแพ้เกสรดอกไม้มีอาการจาม ไอ น้ำมูกไหลมาก หายใจอึดอัด 
3. ถ้าแพ้มาก ผู้ป่วยจะมีอาการชาที่ปาก ลิ้น กล้ามเนื้อกระตุก ชัก ในรายที่รุนแรงอาจหยุดหายใจและถึงตายได้ 

ข้อแนะนำวิธีใช้ 
1. ระหว่างฉีด หรือพ่น ควรหลีกเลี่ยงและป้องกันการสูดหายใจเอาละอองของสารเคมีกำจัดแมลงเข้าไป ถ้าฉีดหรือพ่นขณะมีลม ควรอยู่เหนือลม 
2. หลังจากฉีดหรือพ่น ควรปิดห้องไว้ชั่วระยะเวลาหนึ่งเพื่อให้ละอองของสารเคมีกำจัดแมลงที่กระจายอยู่ในบรรยากาศบริเวณนั้นเจือจางแล้วทำความสะอาดพื้นห้อง เพื่อกำจัดสารที่ตกค้างอยู่ตามพื้น 
3. ควรล้างมือ หน้า หรืออาบน้ำและเปลี่ยนเสื้อผ้าทุกครั้ง หลังจากฉีดหรือพ่นสารเคมีกำจัดแมลง 
4. ระมัดระวังการรินหรือเทสารเคมีกำจัดแมลง เพื่อหลีกเลี่ยงการสัมผัสทางผิวหนัง ภาชนะบรรจุที่ใช้หมดแล้วควรฝังดิน 
5. อย่าฉีดหรือพ่นในห้องที่มีเด็กอ่อน ผู้ป่วย ในบริเวณที่มีอาหาร หรือกำลังประกอบอาหาร และบริเวณที่มีเปลวไฟ 
6. เก็บให้พ้นจากเด็ก สัตว์เลี้ยง อาหาร และห่างจากไฟหรือความร้อน 

สรุปและข้อเสนอแนะ 
สารเคมีกำจัดแมลง ทั้ง 4 ประเภทที่ได้กล่าวข้างต้นนั้น จะเห็นว่าประเภทคลอริเนตเตด ไฮโดรคาร์บอน มีพิษตกค้างนานที่สุด เนื่องจากสลายตัวยากและสะสมได้ดีในส่วนของไขมัน ทั้งแมลงส่วนใหญ่สร้างความต้านทานและดื้อต่อสารนี้ สำหรับสารเคมีกำจัดแมลงประเภทออกาโนฟอสเฟตนั้น แม้สลายตัวได้ง่ายกว่า แต่ก็มีอันตราย และผลิตภัณฑ์หลายชนิดที่มีขายทั่วไปมีสารเคมีกำจัดแมลงประเภทออกาโนฟอสเฟต ชนิดไดคลอวอส (dichlorvos or DDVP) เป็นสารสำคัญ เพราะสารนี้มีประสิทธิภาพสูงในการฆ่าแมลง ออกฤทธิ์ได้ดีและรวดเร็ว ถ้าถูกผิวหนังก็จะกระจายตัวได้ดีไปตามผนังตัวแมลง สารนี้จะระเหยได้ดีเข้าไปทางรูหายใจและผิวหนังของลำตัวแมลง ส่วนสารเคมีกำจัดแมลงประเภท คาร์บาเมตนั้น มีอันตรายต่อผู้ใช้น้อยกว่า เนื่องจากการออกฤทธิ์รวมตัวกับเอนไซม์ในร่างกายไม่คงทนถาวรแล้ว ตัวมันเองยังสลายตัวได้ง่ายกว่าเมื่อเปรียบเทียบสารเคมีกำจัดแมลงทุกประเภทแล้วจะเห็นว่าประเภทไพเรทรุม และไพเรทรอยด์ มีอันตรายต่อผู้ใช้น้อยที่สุดเป็นสารเคมีกำจัดแมลงที่สลายตัวได้ง่ายที่สุด และเป็นสารที่จัดเข้าประเภทวัตถุมีพิษน้อยหรือปานกลางต่อชีวิตมนุษย์และสัตว์ตามมาตรฐานองค์การอนามัยโลก เมื่อผู้อ่านได้ทราบถึงประสิทธิภาพ อันตรายของสารเคมีกำจัดแมลงประกอบการพิจารณาจากรายงานการสำรวจนี้ การตัดสินใจเลือกใช้ผลิตภัณฑ์กำจัดแมลงจึงขึ้นกับจุดประสงค์ตามดุลยพินิจของผู้ใช้ถ้าเลือกใช้ตัวยาที่มีพิษ แต่ประสิทธิภาพสูงในการฆ่าแมลงให้ทันใจนั้น ผู้ใช้ผลิตภัณฑ์ฆ่าแมลงควรระมัดระวังอันตรายที่อาจเกิดขึ้น แม้ว่าขนาดของสารเคมีกำจัดแมลงที่มีอยู่ในผลิตภัณฑ์ต่างๆ เมื่อฉีดหรือพ่นในบ้านเรือน จะไม่ทำให้เกิดพิษต่อผู้ใช้ แต่ก็ควรปฏิบัติตามข้อแนะนำวิธีการใช้สารเคมีกำจัดแมลงอย่างเคร่งครัด และควรเก็บผลิตภัณฑ์กำจัดแมลงในที่สูง และปลอดภัย ห่างไกลมือจากเด็ก เพื่อป้องกันอุบัติเหตุที่อาจเกิดขึ้นได้